gazeteniz
Şükrü KILIÇ

Sosyal Medyanın Tarihçesi

Şükrü KILIÇ 577 görüntüleme

Antik çağlardan beri insanlık uzak mesafeler arası haberleşme için çeşitli yöntemler geliştirdi. Duman, posta güvercinleri, atlı ulaklar derken, 1792 yılında telgrafın ortaya çıkması haberleşme alanında büyük bir devrim gerçekleştirdi. Bu teknoloji nihayet uzun mesafeler arasında, attan daha hızlı bir iletişim yöntemi sundu. Elbette mektup yazmanın yanı sıra başka iletişim yöntemleri de hala aktif olarak kullanılsa da bunların faydaları ve hızları oldukça kısıtlıydı. Telgrafın getirdiği bu yenilik ve pratiklik gözden düşmemiş olsa da 1800'lerde ortaya çıkan telefon ve radyo artık yeni bir çağın başladığının habercisiydi. Bu mesafeler arası anında iletişim yöntemleri, geri dönülemez bir sürecin başlangıcıydı.

Savaş sonrası yıllar ve Compuserve

1940'larda hızla gelişen hesaplama algoritmalarındaki teknolojik patlama, bugün gördüğümüz sosyal medya dünyasının yolunu açtı. Henüz sadece mekanik olsa da bilgisayar mantığının ortaya çıkışı bir çok yeniliğe ilham oldu. 1960'larda ortaya çıkan, başlangıçta oldukça hantal ve mütevazı CompuServe, bu günlerin gelişini bangır bangır haber veriyordu. İnternet bildiğiniz gibi çok da eski değil. E-posta dediğimiz uygulamaların ilk atası 1966'da ortaya çıktı. 1970'ler bu teknolojinin gelişmesi ve benimsenmesine tanıklık etti. 1979'da artık kullanıcıların E-Posta haber gruplarına sanal bültenler, haber ve makale paylaşmalarına olanak sağlayan UseNet'in gelişi görüldü. UseNet sistemlerinin beyni Tom Truscott ve Jim Ellis için sanal sosyalleşmenin babası da denilebilir.

Erken dönem sosyal medya uygulamalarının doğuşu

1985 yılı, The Well ve GENie'nin doğuşuna tanıklık etti. GENie, General Electric bilgi alışverişi için geliştirilen bir çevrimiçi hizmetti. Bu sosyal medya tarihinde ve iş dünyasında kritik bir andı. World Wide Web'in (www) gelişmesiyle pabucu dama atılan bu uygulama, ister inanın ister inanmayın, 1990'ların sonuna kadar kullanılmaya devam etti.

Listverse ve IRC

1986'da ortaya çıkan Listerv, daha önce e-posta grupları tarafından karşılanan sanal sosyalleşme yöntemini bir adım daha ileri taşıdı. Bu uygulama gerçekte, bir e-posta ile birden fazla kullanıcıyla iletişim kurmaya izin veren bir posta listesiydi. Bundan bir kaç yıl sonra, 1988'de ortaya çıkan IRC(Internet Relay Chat), kullancıların birbirleriyle anlık iletişim kurmalarını, dosya ve bağlantı paylaşmalarını sağlayan chat programıydı.

Ülkemizde de oldukça yaygın kullanılan bu uygulama tabiri caizse insanların bir araya gelerek kaynaştıkları "sanal kahvehaneler" gibiydi.

The Palace Chatroom'un yükselişi

1994'de kullanıcılarının "saraylar" olarak adlandırdıkları bu grafik sohbet odaları sunucusu üzerinden insanların birbirleriyle etkileşime geçmelerine izin veriyordu.

İlk Modern Sosyal Medya Sitesi: Six Degrees

Sosyal medya sitesi olarak tanımlanabilecek ilk web sitesi olan SixDegrees.com 1997 yılında doğdu. Kullanıcıların arkadaş edinmelerine ve sosyal gruplarını genişletmelerine izin veren uygulama ilginç bir şekilde 2000 yılında 125 Milyon Dolara satın alındıktan bir yıl sonra kapatıldı. Daha sonraki yıllarda geri dönse de artık eski popülaritesi yoktu.

Sosyal Medya ve Aktivizm

1998 Yılında ortaya çıkan Moveon.Org başlangıçta bir e-posta grubu olarak kuruldu. Daha sonra Amerika'nın yurtdışındaki askeri eylemlerini protesto etmek, Amerika'daki demokratları desteklemek ve bu uğurda para toplamak amacına evrildi. Siyasi görüşünüz ve sitenin gerekçeleriyle ilgili eleştirileriniz ne olursa olsun, bu gün görülen siyasi yelpazenin sosyal medyadaki kampanya ve propagandalarının öncülüğünü bu siteye borçluyuz.

Blog Sitelerinde Patlama

Milenyum'un başlamasından hemen önce, ilk blog siteleri popüler olmaya başladı ve bu sosyal medya biçimi hala çok yaygın. Örneğin LiveJournal 1999'da kuruldu. Sürekli güncellenen blog yayınları üzerine kurulu olan bu ağlar, kullanıcıların birbirlerini takip etmesini ve birbirleriyle etkileşime girmesine olanak sağlayan gruplar oluşturmasına teşvik etti.

Reklamlarla finanse edilen sosyal medya

İnternet kullanıcılarının ilgisi, web sitelerinin yayınlarını salt okunur bir biçimde dağıtmasından, kullanıcı etkileşimli sosyal medya diye tabir ettiğimiz biçime yönelmesiyle, hem reklam verenler, hem de yayıncılar için bulunmaz bir kaynak haline geldi. 2000 Yılında ortaya çıkan LunarStorm, bu ticari reklamlarla finanse edilen ilk sosyal ağ sistemlerinden biriydi. İsveç'te geliştirilen site gençlere yönelikti ve 2007 yılına gelindiğinde, büyük çoğunluğu yaşları 12 ile 17 arasında değişen 1,2 milyon üyeye ulaşmıştı. Rakiplerinin altında kalan site 2010 yılında yayın hayatına son verdi.

Wikipedia'nın doğuşu

İçeriklerinin güvenilirliği sıklıkla eleştiri konusu olsa da ister sevin ister sevmeyin Wikipedia'nın gücü ve etkisi yadsınamaz. 2001 yılında ortaya çıkan Wikipedia'nın kuruluş amacı, herkesin makaleleri düzenlemesine izin veren çevrimiçi bir ansiklopedi oluşturmaktı. Sanal dünyada dünyanın en popüler genel referans sitesi haline gelmesi şaşırtıcı değil.

Sosyal medyanın ilk devlerinden: Friendster

2002 yılında ortaya çıkan bu Malezya yapımı platform şu anda kullanılmıyor. Başlangıçta bir sosyal ağ hizmeti, tanışma sitesi, etkinlik, grup ve hobi keşif uygulaması olan site, bu alandaki gelişmelere ayak uyduramadı ve 2015 yılında yayın hayatına son verdi.

İlk çevrimiçi müzik siteleri

Sosyal medya platformları ve sosyal medya siteleri tarihinde bir diğer önemli adım LastFM'nin ortaya çıkmasıydı. LastFM ilk çıkışını 2002'de yaptı . Bugün norm haline gelen ilk çevrimiçi müzik veritabanlarından ve çevrimiçi radyo akışlarından biriydi.

LinkedIn sahneye çıkıyor

2003 yılında ortaya çıktı. İşletmelerin sosyal medyaya olan bağımlılığı, onun dünyanın en popüler sosyal medya sitelerinden biri haline gelmesini sağlamıştır.

MySpace'in yükselişi ve düşüşü

2003 yılı ayrıca, o zamanların vazgeçilmez sosyal medya platformu haline gelen MySpace'in doğumunu gördü. Kullanıcıların profillerini tamamen özelleştirmelerine izin veren site, aynı zamanda müzik ve video yerleştirmeye olanak sağlıyordu.

Fotoğraf paylaşımı ve çevrimiçi depolama popüler hale geliyor

2003 yılında Photobucket gibi fotoğraf paylaşım sitelerinin arasına giren Flickr, alanında önde gelen sitelerden biri haline geldi. SecondLife ayrıca 2003 yılında piyasaya sürüldü . Bu, günümüzün çok oyunculu çevrimiçi rol yapma oyunlarının öncülerinden biridir. Web yer imlerinin saklanması, paylaşılması ve keşfi sunan çevrimiçi bir sosyal site olan Del.icio.us da 2003 yılında doğdu .

Facebook ve diğerleri

2004 yılında, facebook'un ilk Harvard yurt tabanlı sürümü de dahil olmak üzere birçok hizmet başlatıldı. Bu dönemde Care2, Multiply, Ning, Orkut, Mixi, Piczo ve Hyves de lanse edildi.

Bu arada hatırlatmakta fayda var. Orkut.com, Orkut Büyükkökten adlı bir Türk mühendis tarafından kurulan ve Türkiye'de pek bilinmese de dünya çapında 300 milyondan fazla kullanıcıya ulaşarak adını duyuran bir sosyal ağdır. Orkut.com, Google tarafından satın alındıktan sonra 2014 yılında kapatılacağı açıklandığı güne kadar, dünyada en çok ziyaret edilen ilk 15 web sitesinin arasına girmeyi başarmıştı.